Siêu đô thị thế hệ mới - Động lực tăng trưởng và phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh các mô hình đô thị truyền thống đang đối mặt với áp lực lớn từ tốc độ đô thị hóa nhanh, dẫn đến sự suy giảm chất lượng môi trường và thiếu hụt tiện ích thiết yếu, thì siêu đô thị thế hệ mới nổi lên như một lời giải bài bản và bền vững. 

Việc phát triển các siêu đô thị này không chỉ giải quyết bài toán nhà ở mà còn tạo ra một môi trường sống an toàn vượt trội, nâng cấp chất lượng sống cho người dân dựa trên nền tảng pháp lý ngày càng hoàn thiện.

Hội thảo khoa học “Siêu đô thị thế hệ mới - Động lực tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đô thị Việt Nam”.

Với mục đích nhận diện, làm rõ khái niệm, mô hình, vai trò, vị thế, cơ hội phát triển và những tác động của “Siêu đô thị thế hệ mới” đối với lĩnh vực quy hoạch xây dựng, phát triển đô thị và kinh tế - xã hội của Việt Nam, ngày 21/3, tại Hà Nội, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) tổ chức Hội thảo khoa học “Siêu đô thị thế hệ mới - Động lực tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đô thị Việt Nam”.

Siêu đô thị thế hệ mới là nơi chuẩn sống hiện đại được tái định nghĩa một cách toàn diện. Đây không đơn thuần là sự mở rộng về mặt vật lý hay quy mô dân số, mà là một bước chuyển mình tất yếu hướng tới quy hoạch đồng bộ, tích hợp không gian xanh, hạ tầng thông minh và hệ sinh thái tiện ích đa lớp.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) cho biết, mô hình siêu đô thị truyền thống vốn dựa chủ yếu vào gia tăng dân số và mở rộng không gian đang bộc lộ nhiều hạn chế như quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng xã hội và suy giảm chất lượng sống. 

Ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) phát biểu tại hội thảo.

“Trước thực tế đó, nhiều quốc gia và các tổ chức quốc tế đã chuyển hướng nghiên cứu sang mô hình siêu đô thị thế hệ mới, nhấn mạnh cấu trúc đa trung tâm, tăng cường liên kết vùng, quản trị thông minh và phát triển bền vững dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đô thị xanh”, ông Trần Ngọc Chính nhận định.

Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, hình thành các vùng đô thị lớn như vùng Thủ đô Hà Nội, vùng TP. Hồ Chí Minh và các hành lang kinh tế ven biển. Những xu hướng này cho thấy sự chuyển dịch từ mô hình đô thị đơn cực sang đa cực, tạo nền tảng cho sự hình thành các siêu đô thị thế hệ mới. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng khung lý luận, mô hình phát triển và cơ chế quản trị cho loại hình đô thị này vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ và cần tiếp tục hoàn thiện.

Cũng tại hội thảo, bà Trần Thu Hằng - Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Bộ Xây dựng nhấn mạnh định hướng phát triển siêu đô thị thế hệ mới phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 06-NQ/TW về phát triển đô thị bền vững. “Theo đó, Việt Nam không khuyến khích phát triển đô thị dàn trải mà tập trung nâng cao chất lượng, hoàn thiện hạ tầng, tăng cường liên kết vùng và đổi mới mô hình quản trị”, bà Trần Thu Hằng nhấn mạnh.

Định hướng này cũng thống nhất với nội dung Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Do đó, trong thời gian tới, các bên cần hoàn thiện cơ sở lý luận và pháp lý về siêu đô thị thế hệ mới; tích hợp định hướng phát triển vào hệ thống quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch đô thị, bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ trong tổ chức không gian phát triển.

Ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng kết nối chiến lược, bao gồm cả hạ tầng số và các nền tảng dữ liệu, nhằm nâng cao năng lực lưu thông, kết nối giữa các đô thị; đồng thời thúc đẩy đổi mới mô hình quản trị đô thị theo hướng hiện đại, linh hoạt, dựa trên dữ liệu và có sự tham gia của khu vực tư nhân và cộng đồng.

“Các cơ quan, đơn vị, chuyên gia và nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, đóng góp ý kiến để hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc định hình mô hình siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam, làm cơ sở để Bộ Xây dựng tham mưu Chính phủ trong xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển đô thị”, Vụ trưởng Trần Thu Hằng đề nghị.

Bà Trần Thu Hằng - Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Bộ Xây dựng.

Trong khuôn khổ Hội thảo, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đã tổ chức 2 phiên tọa đàm với chủ đề: “Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam” và “Những tác động tích cực từ Siêu đô thị thế hệ mới và các giải pháp áp dụng cho Việt Nam”. Theo TS.KTS. Trương Văn Quảng, siêu đô thị thế hệ mới không phụ thuộc vào quy mô dân số mà dựa vào năng lực kết nối, đổi mới sáng tạo và cấu trúc đa trung tâm. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Thay vì hình thành các siêu đô thị khổng lồ với quy mô dân số hàng chục triệu người, Việt Nam có thể hướng tới mô hình siêu đô thị đa trung tâm chức năng lõi hoặc siêu đô thị mạng lưới, trong đó các đô thị được kết nối bằng hệ thống hạ tầng hiện đại và hạ tầng số, tạo thành một mạng lưới đô thị có khả năng cạnh tranh cao và thích ứng linh hoạt trước các biến động toàn cầu.

Ở góc độ thị trường, bà Phạm Thị Miền - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho rằng, mô hình siêu đô thị thế hệ mới có thể góp phần giải quyết những bất cập của thị trường bất động sản hiện nay, đặc biệt là tình trạng tập trung quá mức vào khu vực trung tâm gây áp lực hạ tầng và đẩy giá lên cao. Theo bà, việc phát triển đô thị theo hướng đa trung tâm, gắn với hạ tầng và việc làm sẽ giúp phân bổ lại nguồn lực, hình thành các vùng giá mới và thúc đẩy thị trường phát triển bền vững.

Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, trong những năm qua, Việt Nam đã xuất hiện nhiều siêu dự án đô thị quy mô lớn, song phần lớn vẫn thiên về phát triển nhà ở, thiếu các trung tâm việc làm và dịch vụ, dẫn đến gia tăng áp lực giao thông và hạ tầng. Nếu được định hướng đúng, các dự án này có thể trở thành các cực tăng trưởng, góp phần hình thành mạng lưới siêu đô thị đa trung tâm, hiện đại và bền vững.

 Quang cảnh hội thảo

Trên cơ sở phân tích các mô hình siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam, các chuyên gia nhìn nhận đây chính là những cực tăng trưởng kinh tế mới, đóng vai trò dẫn dắt và thúc đẩy chuôix giá trị liên ngành. Các siêu đô thị thế hệ mới không chỉ thúc đẩy quá trình tái phân bổ dân cư từ vùng lõi cũ mà còn trở thành tâm điểm thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đặc biệt là dòng vốn xanh. Các siêu đô thị thế hệ mới vận hành trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trở thành nơi hội tụ và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao. Mô hình này được coi là động lực góp phần nâng tầm vị thế quốc gia và hiện thực hoá mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số cho Việt Nam trong những thập kỷ tới.

Phát triển siêu đô thị thế hệ mới không chỉ là xu thế đô thị hoá mà còn là lựa chọn chiến lược góp phần hiện thực hoá các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, tạo ra các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và không gian phát triển bền vững cho quốc gia trong tầm nhìn dài hạn. Ngoài việc thúc đẩy phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội, siêu đô thị thế hệ mới còn mang lại những giá trị nổi bật giúp siêu đô thị thế hệ mới trở thành không gian sống, làm việc và sáng tạo đặc trưng của xã hội đô thị trong thế kỷ XXI./.

PV