Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”

Ngày 25/3, tại Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”. 

Đây là sự kiện học thuật-chính sách quan trọng nhằm góp phần nhận diện những yêu cầu mới của phát triển đất nước trong bối cảnh quốc tế và trong nước biến đổi nhanh chóng, đồng thời làm rõ các luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc xác lập mô hình phát triển mới của Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS. TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết: Thế giới đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển của các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp. Quan điểm phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được thể hiện rõ trong các văn kiện của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước, đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, coi đây là một trong những nhiệm vụ trung tâm. Đối với Việt Nam, phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là định hướng chiến lược.

PGS. TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026

Với vai trò là cơ quan nghiên cứu cơ bản và tư vấn chính sách, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhận thức sâu sắc trách nhiệm trong việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chính sách. Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, Viện còn đẩy mạnh tư vấn, tổng kết thực tiễn và huy động trí tuệ của đội ngũ chuyên gia nhằm đóng góp thiết thực cho phát triển đất nước. Diễn đàn Kinh tế Việt Nam năm 2026 với chủ đề phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm luận cứ khoa học, đề xuất giải pháp và khuyến nghị chính sách quan trọng, góp phần hoàn thiện tư duy phát triển, thể chế và môi trường phát triển phù hợp trong giai đoạn mới.

Ban Tổ chức Diễn đàn đã nhận được nhiều tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp. Các tham luận đã tập trung làm rõ khái niệm, nội hàm của mô hình phát triển mới của Việt Nam đặt trong bối cảnh quốc tế và trong nước đang tác động đến quá trình đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam; Phân tích, đánh giá các bài học kinh nghiệm thực tiễn, của các quốc gia trong đổi mới, cải cách mô hình phát triển, trong đó nhấn mạnh vai trò của Chính phủ trong kiến tạo chính sách cho kinh tế số, kinh tế dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc định hình chuỗi giá trị toàn cầu, trên cơ sở đó đưa ra những bài học tham chiếu cho Việt Nam trong quá trình xác lập mô hình phát triển mới; đồng thời các tham luận cũng tập trung đánh giá thực trạng mô hình phát triển hiện nay của Việt Nam, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn và các yêu cầu cải cách trong thời gian tới.

Toàn cảnh Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026

Theo đó, có nhiều ý kiến của chuyên gia đã nhấn mạnh, mô hình phát triển mới của Việt Nam cần được xây dựng trên các trụ cột: Thể chế phát triển hiện đại, khoa học công nghệ tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng, dữ liệu số thống nhất, đồng bộ, dùng chung bảo đảm điều kiện “đúng, đủ, sạch, sống” và đặc biệt phải sớm hình thành thị trường dữ liệu để phát triển ngành kinh tế dữ liệu; đồng thời có sự định hình, chiến lược lựa chọn khôn ngoan trong ưu tiên lựa chọn, đầu tư cho công nghệ chiến lược gắn các chiến lược ngành lĩnh vực sản xuất và công nghiệp trọng điểm ưu tiên phát triển của Việt Nam để đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng hai con số và bảo đảm tự chủ chiến lược về công nghệ của Việt Nam. Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp Việt, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam phát triển năng động có năng lực thích ứng, dẫn dắt và cạnh tranh quốc tế. Song hành cùng với đó, Nhà nước cũng đóng vai trò kiến tạo chính sách và đầu tư xứng tầm cho lĩnh vực công nghiệp văn hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế di sản, để văn hóa-di sản thực sự trở thành sức mạnh mềm, sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Các tham luận cũng tập trung thảo luận về vai trò của thể chế kiến tạo phát triển trong việc khơi thông nguồn lực cho phát triển; yêu cầu hoàn thiện môi trường pháp lý cho đổi mới sáng tạo, cho kinh tế dữ liệu và các mô hình kinh doanh mới; vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia; cũng như các chính sách cần thiết để phát triển nguồn nhân lực số, thúc đẩy liên kết giữa nhà nước-viện nghiên cứu-trường đại học-doanh nghiệp, tăng cường năng lực tiếp nhận và làm chủ công nghệ, từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn thống nhất cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, Việt Nam cần có cách tiếp cận mới trong xác lập mô hình phát triển quốc gia một các xuyên suốt và đồng bộ, trong đó phải coi khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột cốt lõi; đồng thời cần bảo đảm sự kết nối chặt chẽ giữa đổi mới thể chế, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, thúc đẩy liên kết vùng và phát huy vai trò của các chủ thể kinh tế, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đầu tư xứng tầm cho văn hóa-di sản và bảo đảm môi trường sinh thái. Diễn đàn cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và chuyển hóa tri thức khoa học thành các đề xuất chính sách có tính khả thi, phục vụ trực tiếp cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở các tham luận và ý kiến thảo luận tại Diễn đàn, Ban Tổ chức sẽ tổng hợp, hoàn thiện Báo cáo kiến nghị chính sách để gửi cơ quan có thẩm quyền, tập trung vào một số nhóm vấn đề trọng tâm như: khái niệm, nội hàm, các trụ cột cốt lõi của mô hình phát triển mới; thể chế kiến tạo phát triển tương ứng cho mô hình phát triển mới; giải pháp căn cơ, bài bản cho khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng; phát triển hệ sinh thái dữ liệu và kinh tế số; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thu hút, neo giữ nhân tài và tinh hoa công nghệ; và xây dựng các cơ chế, chính sách nhằm phát huy vai trò của doanh nghiệp Việt, các viện nghiên cứu, trường đại học trong tiến trình phát triển đất nước.

Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 tiếp tục khẳng định vai trò của Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới trong nghiên cứu chiến lược, tư vấn chính sách và đồng hành cùng công cuộc đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới./.

PV